Wat is geïmpregneerd vurenhout en hoe werkt dat beschermingsproces

Hendrik van Dijk

Ervaren houtexpert en vlonder specialist

Ken je dat? Je wilt een leuk project doen in de tuin, zoals een nieuwe schutting, een blokhut of een paar palen voor je overkapping.

Je staat in de bouwmarkt en ziet verschillende soorten hout liggen. Het ene is goedkoop en licht, het andere is duurder en zwaarder. Vurenhout is vaak de voordelige keuze, maar er is een groot nadeel: het is van nature niet heel sterk tegen weer en wind.

Dat is waar geïmpregneerd vurenhout om de hoek komt kijken. In dit artikel leg ik je precies uit wat het is, hoe het proces werkt en waar je op moet letten.

Wat is vurenhout eigenlijk?

Vurenhout, dat kom je overal tegen. Het is afkomstig van de spar of den, en het is een van de meest gebruikte houtsoorten in Nederland.

Je herkent het aan de lichte kleur, de relatief grove nerf en de knopen die erin zitten.

Vurenhout is een zachte houtsoort. Dat maakt het makkelijk om te bewerken en het is vaak goedkoop in aanschaf. Maar die zachtheid heeft ook een keerzijde.

Het hout is gevoelig voor vocht, schimmels en insecten. Als je onbehandeld vurenhout in de grond zet of blootstelt aan regen, gaat het snel rotten. Daarom is behandeling vaak nodig.

Wat betekent 'geïmpregneerd'?

Geïmpregneerd hout is vurenhout dat is behandeld met een speciale vloeistof om het te beschermen.

Het woord 'impregneren' betekent letterlijk 'doordrenken'. Bij het proces worden chemicaliën diep in het hout geperst.

Dit gebeurt onder druk, waardoor de vloeistof verder in de houtvezels komt dan wanneer je het alleen zou insmeren. Het doel is simpel: het hout krijgt een soort schild tegen vocht, houtrot en bepaalde insecten. Hierdoor gaat het veel langer mee dan onbehandeld hout.

Hoe werkt het impregneerproces?

Het impregneren gebeurt niet zomaar even in de tuin. Het is een industrieel proces dat in speciale fabrieken plaatsvindt.

1. De voorbereiding

Dit zijn de stappen die meestal worden genomen: Voordat het hout behandeld kan worden, moet het schoon en droog zijn. Eventuele oude verflagen of vuil worden verwijderd. Het hout moet ook gedroogd zijn, maar niet té droog.

2. De drukkuip

Vurenhout dat te vochtig is, kan problemen geven tijdens het proces. De meeste fabrieken gebruiken vers gezaagd hout dat eerst even heeft kunnen rusten.

Het hout wordt in een grote, gesloten kamer geplaatst, een zogenaamde autoclaaf. Dit is een soort enorme drukpan. De kamer wordt gevuld met de impregneervloeistof.

3. De vloeistof

Vervolgens wordt de lucht uit de kamer gepompt. Door de vacuüm-techniek wordt de lucht uit de houtcellen gezogen.

Daarna wordt de druk opgevoerd tot ongeveer 10 tot 12 bar. Door deze hoge druk worden de chemicaliën diep in het hout geperst, tot wel enkele millimeters diep.

4. De afvoer en het drogen

De vloeistof die gebruikt wordt, bevat werkzame stoffen die het hout beschermen. Nadat de druk is opgebouwd, blijft het hout een tijdje in de vloeistof liggen om goed te kunnen intrekken. Na de behandeling wordt de vloeistof afgevoerd en wordt het hout gedroogd. Dit gebeurt vaak in de open lucht of in een droogkamer.

Het hout is nu klaar voor gebruik. Het ziet er meestal iets groener of bruiner uit door de chemicaliën.

Welke chemicaliën worden er gebruikt?

Vroeger werden er giftige middelen gebruikt, maar de techniek is verbeterd. Tegenwoordig zijn er verschillende soorten impregneermiddelen op de markt, elk met hun eigen eigenschappen.

ACQ (Alkaline Copper Quat)

Dit is een veelgebruikt middel in Europa. Het bevat koper en een quaternair ammoniumzout.

CA (Copper Azole)

Het is een effectieve bescherming tegen houtrot en insecten. Het is milieuvriendelijker dan de oude middelen en wordt vaak gebruikt voor thermisch behandeld vurenhout voor buiten. Dit is een ander gangbaar middel.

Boraten

Het bevat koper en een azoolverbinding. Het werkt goed tegen schimmels en insecten.

CA is vergelijkbaar met ACQ, maar kan iets anders van samenstelling zijn. Boraten (zoals borium) worden soms gebruikt, vooral voor hout dat binnenshuis wordt gebruikt of beschermd is tegen regen. Ze zijn minder giftig, maar werken minder goed tegen insecten in de volle grond. Let op: CCA (Chroom-Koper-Aarseen) was vroeger een standaard middel, maar dit is in Nederland en veel andere landen verboden voor particulier gebruik vanwege de gezondheidsrisico's. Tegenwoordig vind je vooral de milieuvriendelijkere varianten zoals ACQ en CA.

Soorten behandelingen

Niet alle geïmpregneerd hout is hetzelfde. De behandeling hangt af van waar het hout voor wordt gebruikt.

Vol-impregnatie (druk)

Dit is de zwaarste behandeling. Het hout wordt onder druk geïmpregneerd.

Diffusie-impregnatie (zonder druk)

Dit is nodig voor hout dat in de grond komt of in contact met water, zoals funderingspalen of schuttingpalen. Dit hout gaat het langst mee. Bij deze methode wordt het hout ondergedompeld in een bad zonder druk.

Oppervlaktebehandeling

De vloeistof trekt langzaam in het hout door middel van diffusie. Dit is een lichtere behandeling, geschikt voor hout dat niet direct in de grond staat, zoals gevelbekleding of tuinmeubelen. Dit is eigenlijk geen impregneren in de strikte zin, maar het insmeren van het hout. Dit is iets wat je zelf kunt doen. Het dringt minder diep door dan drukimpregnatie, maar het kan een goede aanvulling zijn.

De voordelen van geïmpregneerd vurenhout

Waarom zou je voor geïmpregneerd vurenhout kiezen? Er zijn een aantal duidelijke pluspunten:

• Lange levensduur: Onbehandeld vurenhout gaat misschien 5 jaar mee in de tuin, geïmpregneerd hout gaat makkelijk 15 tot 30 jaar mee, afhankelijk van de klasse.
• Weerbestendig: Het hout is beter bestand tegen regen, sneeuw en vocht.
• Rotwerend: Schimmels en houtrot krijgen minder snel kans.
• Insectenwerend: Het middel zorgt ervoor dat insecten zoals de houtkever het hout mijden.
• Prijs-kwaliteit: Het is nog steeds een stuk goedkoper dan hardhouten soorten zoals eiken of mahonie, maar wel duurzamer dan onbehandeld vurenhout.

Nadelen en aandachtspunten

Geen materiaal is perfect, dus er zijn ook nadelen:

• Chemicaliën: Hoewel de middelen tegenwoordig veiliger zijn, bevat het hout nog steeds chemicaliën. Het is niet aan te raden om het te verbranden als brandhout, omdat er schadelijke dampen kunnen vrijkomen.
• Uitwas: Als het hout net is behandeld, kan het vocht dat uit het hout loopt (het zogenaamde 'uitwas') vlekken geven op ondergronden. Dit stopt na verloop van tijd.
• Verkleuring: Geïmpregneerd hout verkleurt vaak naar groen of bruin door de chemicaliën. Dit is puur esthetisch.
• Garantie: De garantie verschilt per fabrikant. Lees altijd de voorwaarden. Bij tuincentra zoals Gamma of Praxis zie je vaak klasse-aanduidingen staan.

Hoe lang gaat het mee?

De levensduur hangt sterk af van de klasse (gebruiksduurklasse). Dit is een normering die aangeeft hoe lang hout meegaat onder bepaalde omstandigheden. Wil je het maximale uit je hout halen? Zorg dan voor goede ventilatie en vermijd direct contact met de grond waar mogelijk (gebruik paalhouders).

• Klasse 1 (binnenshuis): Kan wel 25 jaar of langer meegaan.
• Klasse 2 (overdekt buiten): Onder een afdak, ongeveer 15 tot 20 jaar.
• Klasse 3 (buiten, niet in grond): Een schutting of tuinmeubel, ongeveer 10 tot 15 jaar.
• Klasse 4 (in grond of water): Een schuttingpaal in de grond, ongeveer 10 tot 15 jaar voor zacht hout, maar let op: voor palen in de grond wordt vaak hardhout of speciaal behandeld hout aangeraden voor een langere levensduur.

Wat kun je zelf doen?

Hoewel fabrikanten het hout al behandelen, kun je de levensduur verlengen door zelf nog iets toe te voegen.

• beitsen of oliën: Hoewel geïmpregneerd hout al beschermd is, kan een extra laag beits de uitstraling verbeteren en de bovenste laag extra beschermen tegen UV-licht (vergrijzing). Gebruik wel een beits die geschikt is voor geïmpregneerd hout.
• Goed gereedschap: Gebruik scherpe zaagbladen. Bij het zagen van geïmpregneerd hout kunnen chemicaliën in het stof zitten. Draag een stofmasker en veiligheidsbril.
• Roestvrij materiaal: Gebruik RVS-schroeven en pluggen. Gewone ijzeren schroeven kunnen roestvorming veroorzaken in combinatie met de chemicaliën in het hout.

Conclusie

Geïmpregneerd vurenhout is een uitstekende keuze voor wie op zoek is naar een betaalbare en redelijk duurzame houtsoort voor buitenprojecten.

Het proces van impregneren zorgt ervoor dat het zachtere vurenhout bestand wordt tegen de elementen. Door te kiezen voor de juiste klasse en het hout goed te onderhouden, kun je jarenlang plezier hebben van je schutting, tuinhuis of overkapping. Of je nu naar de bouwmarkt gaat of online bestelt, let op de klasse-aanduiding en de gebruikte chemicaliën voor het beste resultaat.